Feeds:
Posts
Comments

Posts Tagged ‘milieu’

Op de Nederlandse nieuwssite nu.nl wordt gekopt: “Helft Nederlanders is te dik“. 60 % van de mannen en 44% van de vrouwen heeft overgewicht. Eén op de zeven mensen uit deze groepen is zo zwaar dat er ernstige gezondheidsrisico’s bestaan. Dit alles blijkt uit een onderzoek van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Vooral het aantal mensen met een dikke buik is de afgelopen jaren toegenomen, wat meer kans geeft op diabetes en hart- en vaatziekten (bron).

De zogenaamde welvaartsziekten als diabetes en hart- en vaatziekten hebben de laatste tientallen jaren een enorme opmars gemaakt. Je zou verwachten dat er concrete, structurele maatregelen genomen gaan worden. In het artikel op nu.nl stelt minister Edith Schippers van Volksgezondheid dat ze bezorgd is vanwege de toename van mensen met overgewicht en daarom 70 miljoen heeft uitgetrokken om sporten in de buurt te bevorderen.

Die maatregel stuit van mijn kant op een kritiek. Zeker, te weinig sporten is één van de oorzaken van overgewicht. Maar iemand die normaal eet en elke dag normaal beweegt, wordt niet dik. Misschien ligt het veel meer aan de abnormale eetgewoonten van al deze Nederlanders met overgewicht.

Minder is beter

Tijdens de zomervakantie van 2009 heb ik als kassière gewerkt in een Nederlandse supermarkt. Het is ongelooflijk hoe veel voedsel er dan door je handen gaat. Nog ongelooflijker is hoe veel slecht eten mensen kopen. Kant-en-klaarmaaltijden met te veel zout; sauzen en dressings met te veel vet; frisdranken met veel suiker; koek, cake en taart met te veel suiker en vet.

Zowel de zwaarlijvige klanten als de ‘normale’ kochten veel light producten. Want, zoals het woord natuurlijk zegt, in light zit minder slechts. Misschien dat er 5% minder vet in zit, maar om dat te compenseren wordt extra suiker (kan ook worden omgezet in vet) toegevoegd. Zit er geen suiker in? Dan wordt er vaak gebruikt gemaakt van zoetstoffen als xylitol (werkt laxerend bij overmatig gebruik) of aspartaam (verhoogt risico op kanker).

Al mijn hele leven balanceer ik op de grens van ondergewicht. Genetische factoren, geen grote eter, snelle stofwisseling. Ik moet elke dag hard werken om alles binnen te krijgen. Met al die light producten tegenwoordig wordt dat alleen maar lastiger. Ik eet voldoende (ben gezond, zelden ziek), maar ik snap gewoonweg niet waarom mensen met overgewicht niet die stap kunnen maken naar gezonder én minder eten.

Sinds een paar weken volgen mijn ouders mijn ouders het RLT programma ‘Help, ons kind is te dik.’ Alle psychologische en sociologische oorzaken buiten beschouwing gelaten, het is duidelijk dat de kinderen te véél slecht eten naar binnen werken. Is het nodig om op de keukentafel de wekelijkse hoeveelheden genuttigd eten uit te stallen? Het komt op mij over alsof de ouders zich helemaal niet bewust zijn van wat hun kinderen eten. Weten ze wel wat ze zelf eten?

‘Meer’ is het devies

Wellicht is er nog een grote rol weggelegd voor de voedselindustrie en onze economie om overgewicht op te lossen. Wie is het ooit opgevallen dat in een supermarkt van een grote keten als C1000 of Albert Heyn alle A-merken ook tevens verkrijgbaar zijn in een huismerkvariant? Waarom is dat zo? Is het de bedoeling dat de supermarkt die een A-merk op de planken heeft dit product kopieërt en het voor iets minder geld en smaak verkoopt aan klanten die meer op hun portemonnee dan het merk letten?

Al met al komt het erop neer dat het assortiment in supermarkten overweldigend groot is. Alle streken van de wereld zijn vertegenwoordigd, bijna elk product komt in minimaal een A-merk en een huismerkvariant, chips, sauzen en dranken doen pas mee als ze minimaal vijf smaakvarianten hebben. En het wordt steeds meer. Komt er ooit een einde aan?

De verleiding van al deze producten kunnen veel mensen kennelijk niet weerstaan. Er is een behoefte om te eten wat beschikbaar is. Geld speelt, zelfs in deze tijden van crisis, niet zo`n grote rol. Immers, de voedselprijzen zijn dan wel gestegen, eten is nog lang niet onbetaalbaar. Bovendien bieden snackbars, dönertentjes en kraampjes in de binnenstad voor enkele luttele euro`s genoeg eetbaars – ongezond weliswaar, maar een prima alternatief voor een complete maaltijd. Of niet?

Gezond is duur

Het is wellicht geen verrassing dat mensen die het minder breed hebben ook minder gezond eten. Duur voedsel als groenten, fruit, en biologisch eten is alleen weggelegd voor rijke mensen en studenten die hun weinige geld uitsluitend besteden aan ‘goed’ voedsel. In het jargon van mijn familie wordt een dergelijke situatie als “te gek voor woorden” aangeduid. Het is “quatsch” dat beter, gezonder eten meer kost dan voedsel dat een lang, naar spoor van bio-industrie, popularisering, opwarming van de aarde, en eutrophiëring (=vermesting) en verzuring (in Nederland) achterlaat. Weten mensen wel dat de monetaire waarde van alle problemen die voortvloeien uit onze overmatige consumptie vele malen hoger is dan de ‘besparingswaarde’ van het kopen van goedkoop, niet-biologisch voedsel?

Kleine stappen zijn gezet. Wakker Dier heeft sterren laten plaatsen op vlees. Hoe meer sterren, hoe beter voor de dieren en het milieu. Steeds meer mensen halen hun eten bij de boer. Dat scheelt in transport- en distributiekosten en is ook nog eens gezonder. Verschillende keurmerken als “Ik Kies Bewust”, “EKO”, “Max Havelaar” en “Demeter” waarborgen de beste keus in landbouwkundig, duurzaam, of antroposofisch opzicht. Toch blijft in mijn ogen de oplossing voor overgewicht (en alle milieuproblemen die voortkomen uit overmatige consumptie): consumeer minder!

Hoe verder?

Overgewicht is zeker niet een probleem dat alleen te plaatsen is bij de mensen die lijden aan deze welvaartsziekte. Ons systeem vraagt om meer, zo goedkoop mogelijk, en snel ook. En dat moet veranderen.

Ik vind dat kinderen die de basisschool verlaten moeten weten hoe zij gezond kunnen eten. Hun ouders moeten een verantwoord eetpatroon aannemen en dit overbrengen op hun kinderen. Supermarkten, voedselmerken, de voedselindustrie, boeren en alle andere spelers die zorgen dat de consument elke week boodschappen kan halen moeten de handen ineen slaan en nationaal én internationaal regels doorvoeren die te veel en ongezond eten verbieden. Subsidies voor de landbouw moeten worden afgeschaft. De bio-industrie moet per 1 januari 2013 verboden worden. Mensen moeten simpelweg minder eten, en vooral minder vlees, chips, snoep, en fast-food.

Ons huidige consumptiesysteem is niet vol te houden. Mensen zakken door hun benen vanwege de onnoemlijke hoeveelheid vet in hun lijf; binnenkort zal ook de aarde door de knieën gaan. Dat moeten we niet willen. En voorkomen. Ik hoop dan ook dat minister Edith Schippers snel rond de tafel gaat met minister Maxime Verhagen van Economisch Zaken, Landbouw en Innovatie en minister Melanie Schultz van Infrastructuur en Milieu. Overgewicht is namelijk geen geïsoleerd probleem dat kan worden opgelost door alleen sporten te bevorderen; het is slechts één van de vele negatieve uitkomsten van ons systeem waarin het best wat minder kan.


Advertisements

Read Full Post »

Betreft: Ja, maar als ik honger heb

Amersfoort, 28 april 2010

Beste Malthus,

Je had gelijk: de wereldbevolking groeit sneller dan de voedselproductie. Alhoewel de bevolkingsgroei in het Westen is afgenomen doordat wij hier meer welvaart hebben, kent de Derde Wereld een ongeremde toename in bevolkingsaantallen. Akkerland en veeteelt nemen al decennialang de plaats in van natuurlandschap en om zes miljard mensen van voedsel te voorzien gebeurt alles grootschalig, in monocultuur en met behulp van kunstmest en bio-industrie. Toch lijden er mensen honger terwijl we volgens recente cijfers genoeg produceren om twaalf miljard mensen van voedsel te voorzien.

Je wist misschien al dat de armoede in ontwikkelingslanden het overschot aan mensen en het tekort aan voedsel in stand houdt. Het is misschien nieuw voor je dat voedselschaarste een verdelingsvraagstuk is. In de Derde Wereld hebben ze overal te weinig van: werkgelegenheid, voedsel, een goede positie in de wereldeconomie, geld. Hier in het Westen is genoeg van alles en ik denk dat we van al het voedsel dat we weggooien makkelijk de honderdduizend hongerdoden per dag kunnen voeden.

Daarnaast is sinds jouw tijd het inkomensverschil tussen het Westen en de Derde Wereld alleen maar toegenomen en houden verschillende economische activiteiten dit verschil in stand. Hier in het Westen geven regeringen bijvoorbeeld subsidies aan boerenbedrijven omdat deze het economisch moeilijk hebben. Het productieoverschot dat hierdoor ontstaat wordt onder de marktwaarde verkocht in Afrikaanse landen, wat de boeren daar ernstig benadeeld.

De lokale boeren proberen toch in hun bestaan te voorzien en als gevolg daarvan wordt in ontwikkelingslanden alles behalve duurzaam omgegaan met het water en de bodem: elk jaar worden arealen regenwoud zo groot als Engeland gekapt voor de landbouw om een winstgevende oogst te verzekeren. De productie per hectare wordt vergroot door minder land braak te laten liggen en meer vee op de graslanden te laten grazen.

Garrett Hardin merkte halverwege de vorige eeuw al op dat de biodiversiteit, de waterkwaliteit, de vruchtbaarheid van de bodem, de productie per hectare en de waarde van ecosystemen drastisch verminderen doordat mensen gezamenlijk te intensief gebruik maken van deze natuurlijke hulpbronnen; de huidige milieukundigen zeggen hetzelfde. Wat kunnen we doen? De natuur is zo waardevol, we kunnen haar niet zomaar stukmaken. Wist je dat de biodiversiteit in tropisch regenwoud zo groot is dat je om de paar honderd meter een nieuwe soort tegenkomt? Toch verdwijnt in Zuid-Amerika het tropisch regenwoud om plaats te maken voor soja waarmee het Europese vee gevoerd wordt. De mangrovebossen worden gekapt vanwege de hoge gebruikswaarde van het hout en de gebieden zelf raken aangetast door de garnalenkweek, terwijl de bossen als ecosysteem veel meer opleveren. Hoe voorkomen we dat de soortenrijkdom van duizenden jaren ontwikkeling vergaat?

Op dit moment strijdt een veelheid aan Westerse organisaties tegen armoede en voor duurzame technologieën. Ik denk zelf dat onderwijs een goede manier van hulp geven is. Zo kan er seksuele voorlichting worden gegeven om de exponentiële bevolkingsgroei te remmen en kan de lokale bevolking geleerd worden hoe zij duurzaam omgaat met de grond en het water. Het is een beetje als waardering voor de natuur kweken.

Ja, ik hoor je denken: hoe duurzaam zou onze relatie met de natuur zijn als wij honger hadden? Een retorische vraag. Malthus, zij sterven omdat wij bloeien. Hier in het Westen besteden we namelijk veel aandacht aan duurzame technologieën, natuurbehoud en zelfs natuurontwikkeling omdat we rijk genoeg zijn om ons geld daaraan te besteden. De mensen en de natuur in ontwikkelingslanden zijn slachtoffer van het neoliberalistische karakter van de mondiale economie. Armoede leidt helemaal niet tot natuurdegradatie, zolang de mens in harmonie leeft met de natuur. De wereldwijde markt is gewoon zo ondoorzichtig dat wij hier in het Westen niet beseffen dat ons consumptiepatroon de natuur in ontwikkelingslanden vernietigt. We zien niet wie of wat onze welvaart betaalt. Het is gewoon hypocriet dat we zoveel geld steken in ontwikkelingsprojecten terwijl wij indirect verantwoordelijk zijn voor de schade.

Ik schrijf je omdat ik dit probleem niet alleen kan oplossen. Althans, ik weet wel een aantal nutteloze suggesties. Misschien moeten we het kapitalisme afschaffen en allemaal communistisch worden. Dan is er geen onderscheid meer tussen arm en rijk en worden de boeren in hedendaagse ontwikkelingslanden niet meer gedwongen de natuur te verwoesten om in hun onderhoud te voorzien. Of misschien kunnen we met behulp van gentechnologie het gen dat codeert voor onze inhaligheid uitschakelen? Dan zijn we voortaan tevreden met wat de natuur ons kan bieden zonder dat wij haar draagkracht overschrijden.

Malthus, ik schrijf speciaal naar jou omdat jij volgens mij een stap in de goede richting hebt gezet. In je essay uit 1798 gebruikte je inzichten uit de economie en de biologie om te beschrijven waarom de menselijke populatie boven de draagkracht van de natuur leeft. Dat probleem speelt nu op mondiale schaal en leidt ertoe dat het slechts gesteld is met natuurbehoud in ontwikkelingslanden.

Ik denk dat het tijd is om meer bruggen te slaan tussen verschillende wetenschappelijke disciplines om dergelijke maatschappelijke problemen op te lossen. We moeten kennis met elkaar delen, want de afzonderlijke inzichten zijn in deze complexe wereld niet meer toereikend. Bij een term als vrije markt mechanisme blijven biologen namelijk angstwekkend stil en als economen geconfronteerd worden met een woord als nutriëntencyclus hebben ze ’s avonds moeite om de slaap te vatten.

Malthus, ik zou je willen vragen of je met je meervoudige disciplinaire kwaliteiten mee wilt denken aan een duurzame oplossing voor natuurbehoud in de Derde Wereld in een interdisciplinaire onderzoeksgroep. Binnen dit samenwerkingsverband zal het thema “Ja, maar als ik honger heb” centraal staan, waarbij wordt gefocust op zowel de voedselschaarste in ontwikkelingslanden als de Westerse consumptiehonger. Wellicht kun je contact leggen met Garrett Hardin, of Arjun Appadurai? Kan ik op je hulp rekenen? Want het zou verschrikkelijk zijn als die prachtige natuur verloren gaat.

Met vriendelijke groet,

CB

Click here for the English version of this essay.

Read Full Post »

Vroeger dacht men dat de wereld er zo uitzag:

flatearth

Natuurlijk weten we allemaal dat de aarde niet plat is, dat zij ook zeker niet op palen staat waar de duiveltjes uit de hel aan schudden om een aardbeving te veroorzakene; de hemelboog bestaat niet, en er zitten dus ook geen gaten in om de regen door te laten… Ja, waarom zou je zoiets kroms geloven?


Media vroeger

Het antwoord daarop is heel simpel: heb jij ze verteld dat het niet zo was? Men geloofde namelijk ook dat de aarde het middelpunt van het heelal was, en dat alle andere hemellichamen als de zon, de maan, Venus en nog wat planeten om de aarde draaide. Er was slechts één man, Galileo Galilei die het tegendeel beweerde, namelijk dat de aarde om de zon draaide. Dat viel niet zo in goede aarde bij de bijbelkenners, die natuurlijk het volk graag verzekerde dat de mensen en de aarde in het middelpunt van Gods aandacht stonden.


Media nu

Tegenwoordig zijn we omringd door tv, radio, kranten, internet, slimme en minder slimme mensen… We kennen eenzijdige informatie (roddels, censuur, propaganda), valse informatie (leugens) en verdraaide informatie (denk aan misbruik van taal, bewerkte foto’s, grafieken zonder 0-lijn)… De grootste leugenaars zijn vaak de mensen met de meeste macht: staatshoofden (Bush, ivm bespioneren van burgers), regeringen (Israël, ivm de leugen dat enkele Arabische landen in 1967 Israël wilden aanvallen), internationale instellingen (NAVO, ivm met leugen dat 100.000 Albanezen waren vermoord in Kosovo) of grote bedrijven (Microsoft, dat een monopoly onderhoudt op het gebied van software). Ook reclames kunnen er wat van: vooral verzorgingsproducten en schoonmaakmiddelen maken vaak gebruik van semi-wetenschappelijke termen of gewoon lastige latijnse benamingen. Een paar voorbeelden aminopeptiden (eiwitten dus; gewoon een combinatie van ‘aminozuren’ en ‘peptidebindingen’) en hypo-allergenen (eiwitten die zo behandeld zijn dat ze geen allergische reacties kunnen veroorzaken).


De lange vingers van de media

Je kunt je afvragen of de grootschaligheid van reclame niet ook voordelen met zich meebrengt. Want zeg nou zelf: reclame is de ideale manier om de massa te bereiken. Aan de andere kant kunnen bedrijven of particulieren ook misbruik maken van deze vrijheid. Door aandacht te trekken met actuele onderwerpen als het milieu, de toestanden in de 3e wereldlanden en de stijgende olieprijzen.


Milieu…

Zo bieden veel energiebedrijven bijvoorbeeld groene stroom aan tegen een hoger tarief dan gewone stroom: is dat geen misbruik maken van het milieu voor commerciële doeleinden? Charitative organisaties als het WWF en Amnesty International doen veel goede dingen, maar waarom krijgt de top van zo’n instelling meestal toch een dik jaarloon? Toch niet van het geld dat de basisschoolkinderen na schooltijd inzamelen als ze langs de deuren gaan voor de bruine beer of de ijsvogel?


De goedheiligman…

Vooral kinderen zijn heel gevoelig voor reclame. De nieuwe poppen, auto`s, spellen en knutselmaterialen worden vaak half november op de buis gebracht, enkele weken voor Sinterklaas, de waterpistolen na de eerste warme zomerdag, om maar niet te spreken over de kinderversies van mobiele telefoons, digitale camera’s en laptops.


Justitiële belemmeringen…

Bij grootschalige rechtszaken verschijnen de verdachten en hun daden al gauw in de krant. De hele rechtszaak of delen daarvan zijn te bekijken op tv of internet. Dit levert gevaar op voor familie en vrienden van verdachten, er kunnen rellen ontstaan en misschien is er uiteindelijk zelfs sprake van gedwongen bekentissen om van de media-aandacht af te zijn. Belemmert het bestaan van de media in zo’n geval niet de voortgang van een spraakmakende rechtszaak?

Wat doen we hieraan? Zitten we lui achterover op onze bank en zappen we weg als het zoveelste reclameblok ons favoriete programma onderbreekt?

Read Full Post »